Martenzitik Paslanmaz Çelikler
Martenzitik paslanmaz çelikler mekanik özellikleri geliştiren niobyum (Nb), molibden (Mo) ve tungsten (W) gibi alaşım elementlerinin %3’ e kadar ilavesi ile yaklaşık %10.5-18 Cr içerirler (Campbell, 1992). En yaygın martenzitik alaşımlarda Si, Mn, N ve Ni oranları nispeten düşük düzeyde ve sabit tutulur. Buna karşılık karbon miktarı geniş sınırlar içinde değişebilir; zira bu element bu çeliklerin mekanik karakteristiklerini geniş ölçüde değiştirme imkanı verir (Oğuz, 1985). Bileşimlerinde karbon miktarı % 0.1-1.2 arasında değişir; yüksek miktarda C içerenlerde Cr miktarı %18’e çıkabilir (Tülbentçi, 1985).
Martenzitik paslanmaz çelikler genellikle su verilmiş ve menevişlenmiş veya tavlanmış halde kullanılırlar. Martenzitik paslanmaz çeliklerin kritik soğuma hızlarının çok yavaş olması, yavaş soğuma halinde, örneğin sakin havada soğuma, martenzit oluşumuna neden olur. Martenzitik durumda korozyon dirençleri çok iyidir. 815°C’ ye kadar paslanmazlık özelliklerini yitirmezler. Ancak uzun süre yüksek sıcaklıklarda kalırlarsa hafif bir korozyon başlangıcı olur. Dolayısı ile bunlar endüstride 700°C’ nin üzerindeki sıcaklıklarda kullanılmazlar. Çizelge 2.1’ de martenzitik paslanmaz çeliklerin türleri ve kimyasal bileşimleri verilmiştir (Tülbentçi, 1985; Oğuz, 1985; Ceyhun, 1992).
Çizelge 2.1 Martenzitik paslanmaz çeliklerin türleri ve kimyasal bileşimleri (Abington Publishing, 1994).
|
Tip |
UNS no
|
Bileşim % |
|||||||
|
C |
Mn |
Cr |
Ni |
Si |
P |
S |
Diğer |
||
|
403 |
S40300 |
0.15 |
1.00 |
11.5-13.0 |
———– |
0.50 |
0.04 |
0.03 |
———– |
|
410 |
S41000 |
0.15 |
1.00 |
11.5-13.0 |
———– |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
———– |
|
414 |
S41400 |
0.15 |
1.00 |
11.5-13.5 |
1.25-2.50 |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
———– |
|
416 |
S41600 |
0.15 |
1.25 |
12.0-14.0 |
———– |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
———– |
|
420 |
S42000 |
0.15min |
1.00 |
12.0-14.0 |
———– |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
———– |
|
422 |
S42200 |
0.20-0.25 |
1.00 |
11.0-13.0 |
0.5-1.0 |
0.75 |
0.25 |
0.025 |
0.75-1.25Mo,0.25-0.15W,0.15-0.3V |
|
431 |
S43100 |
0.20 |
1.00 |
15.0-17.0 |
1.25-2.50 |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
———– |
|
440A |
S44002 |
0.60-0.75 |
1.00 |
16.0-18.0 |
———– |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
0.75Mo |
|
440B |
S44003 |
0.75-0.95 |
1.00 |
16.0-18.0 |
———– |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
0.75Mo |
|
440C |
S44004 |
0.95-1.20 |
1.00 |
16.0-18.0 |
———– |
1.00 |
0.04 |
0.03 |
0.75Mo |
Martenzitik paslanmaz çelikler aşınma dayanımına ilaveten korozyon direnci nedeniyle; çatal bıçak takımı, rulmanlı yatak, pompa ve valflerde kullanılır (Abington Publishing, 1994). Yüksek sıcaklıklarda mekanik özellikleri nedeniyle termik endüstride de kullanılırlar; aşanjörler, buhar türbinleri, supaplar vs. Bunlar adi atmosferik koşullarda, tatlı suda (hidrolik türbinler), kimya ve özellikle petro-kimya endüstrisinde korozyona mukavemet nedeniyle kullanma alanı bulurlar (Oğuz, 1985).
kaynak: orhan baylan yüksek lisans tezi
